Genç erkekler, dirimbilimin yazgılarını çoktan belirlediğini söyleyen bir dünya görüşüne çekiliyor. Bu dünya görüşü çevrim içi ortamda kalmıyor. 2014’ten bu yana incel düşüncesi, çok sayıda can yitimine yol açan saldırılarla ilişkilendirildi. Sayısal incel sorunu gerçek dünyadaki şiddete uzanan yol giderek kısalıyor. Avrupa ivedilikle davranmazsa, bunun bedeli canlarla ödenecek.
Üstelik veriler çok açık. Büyük incel forumlarında yürütülen araştırmalar, incel etkinliğinin en yoğun olduğu AB üye ülkeleri olarak Almanya, Fransa, İsveç ve İtalya’yı gösteriyor. Bunlar kenarda kalmış, ekonomik olarak güçsüz toplumlar değil; Avrupa Birliği’nin en varsıl ve siyasal açıdan en önemli dört ülkesidir. Bu durum, konunun ciddiye alınmasını gerektiren güçlü bir uyarı imidir.
Buna karşın bir çıkış yolu var. Uygulayıcılar, araştırmacılar ve kurumlar umut veren çerçeveler, yapay zekâ araçları ve topluluk temelli önleme yolları geliştiriyor. Bilgi var. Eksik olan, bunu büyütme iradesi ve sorunu en başta tanıyacak farkındalıktır.
Daha fazla bilgi için lütfen Araştırma Bölümümüzü inceleyin. Bu araştırmanın İngilizcesini burada bulabilirsiniz.
Öne çıkan çıkarımlar
Avrupa’da incel sorunu tek biçimli bir olgu değildir. Yerel siyasal gerilimler, nüfus baskıları ve toplumsal cinsiyete yönelik ekinsel tutumlarla biçimlenen farklı ulusal görünümler kazanır. Bu çeşitliliği anlamak, etkili bir siyasa karşılığı için zorunludur.
Sayısal ortam, köktencileşmenin başlıca işletici gücüdür. Ana akım platformlar incel içeriklerini kaldırdığında topluluklar dağılmaz; daha az denetlenen alanlara göç eder ve düşünceleri orada daha sert, daha uç bir hâl alır. İçerik denetimi tek başına bir yöntem değildir; yalnızca yer değiştirme düzeneğidir.
Buna ek olarak, toplumsal ve ekonomik kararsızlık önemli bir risk çoğaltıcısıdır. Genç erkekler eğitime, işe ya da güvenli barınmaya erişemediğinde, yazgıcı kara hap anlatısı çok daha çekici hâle gelir. Türkiye’de deprem sonrası Kahramanmaraş gibi ekonomik bunalım ya da yerinden edilme yaşayan bölgeler, köktencileşme olasılığını artıran koşulları açıkça taşır.
Son olarak, yapay zekâ bu öyküde çift yönlü bir rol oynuyor. Bir yandan HATESHIELD gibi Avrupa araştırma girişimleri, çok dilli kadın düşmanı içeriği saptamak için makine öğrenmesini kullanıyor. Öte yandan kötü niyetli kişiler, incel düşüncesini güçlendiren sözde bilimsel kanıtlar üretmek için yapay zekâdan yararlanıyor. Bu iki teknoloji kullanımının arasındaki yarış sürüyor.
Ne öğreneceksiniz
İncel altkültürünün bir akran destek ağından, yakınma temelli örgütlü bir aşırılık devinimine nasıl dönüştüğünü açık biçimde anlayacaksınız. Bu tarihsel bağlam önemlidir; çünkü müdahalenin bu hattı tam olarak nerede ve nasıl kırabileceğini gösterir.
Ayrıca incel köktencileşmesinin Almanya, Fransa, İsveç ve İtalya’da farklı biçimlerde nasıl ortaya çıktığını göreceksiniz. Her ulusal bağlamın ayrı düşünsel özellikleri vardır ve etkili önleme buna göre uyarlanmalıdır.
Bunun yanında yerinden edilme, eğitim kesintisi ve enflasyon gibi toplumsal ve ekonomik baskıların köktencileşmenin geliştiği koşulları nasıl yarattığını anlayacaksınız. Bu bölüm, Türkiye’deki Mülteciler için Mali Olanak programına ilişkin AB izleme verilerine doğrudan dayanır.
Son olarak, Köktencilik Farkındalık Ağı tarafından uygulayıcılarca sınanmış somut önerilerle ayrılacaksınız. Bunlar arasında eski incel topluluğu üyelerinin güvenilir karşı sesler olarak nasıl kullanılacağı da yer alır.
Avrupa’da incel sorunu düşünsel kökleri
Destek forumundan köktencileşmiş ekosisteme
“Incel” terimi, 1997’de “Alana’nın İstem Dışı Bekârlık Projesi” adlı kapsayıcı bir akran destek alanı kuran bir kadın üniversite öğrencisi tarafından ortaya atıldı. Bu alan her cinsiyetten ve her cinsel yönelimden kişiye açıktı. Ancak on yıl içinde topluluk daha az denetlenen sayısal platformlara taşındı ve giderek erkek merkezli, kadın düşmanı bir altkültür tarafından ele geçirildi.
Bu dönüşüm rastlantı değildi. Sayısal göç, topluluğu ılımlı seslerinden arındırdı ve yakınma ekininin katılaşarak bir düşünce dizgesine dönüşmesine olanak verdi. Böylece bir zamanlar destek sunan alan, çok daha tehlikeli bir şey sunmaya başladı: Kişisel başarısızlık için bütün suçu kadınlara ve toplumun tümüne yükleyen kapsayıcı bir açıklama.
Kara hap ve incel sorunu
Günümüz incel deviniminin düşünsel yapısı üç katmanlı “hap” benzetisine dayanır. “Mavi hap”, topluluk içinde saf cehalet olarak görülen ana akım toplumsal değerleri temsil eder. “Kırmızı hap”, yandaşların cinsellik ve güç ilişkilerine dair gizli kurallar olarak gördükleri şeye uyanışı anlatır. “Kara hap” ise en uç aşamadır; fiziksel çekiciliğin kalıtımsal olarak belirlendiğini ve hiçbir sağaltımın, kişisel gelişimin ya da toplumsal siyasetin bir erkeğin romantik yazgısını değiştiremeyeceğini ileri sürer.
Bu kara hap mantığı özellikle aşındırıcıdır, çünkü kişinin eyleme gücünü ortadan kaldırır. Başarısızlık dirimsel yazgıya dönüştüğünde bireyler çoğu kez “yat ve çürü” anlayışını benimser; bu, toplumsal ve mesleki yaşamdan bütünüyle çekilmektir. Bu çekilme, topluluğu azaltmak yerine pekiştirildiği ağır çökkünlük, kaygı ve özkıyım düşünceleriyle sık sık birlikte görülür.
“Cinsel pazar” kuramı ve Avrupa’daki yayılımı
İncel düşüncesinin merkezinde “80/20 kuralı” vardır. Bu, erkeklerin en üstteki yüzde 20’sinin kadınların yüzde 80’ini tekeline aldığına dair sözde bilimsel bir savdır. Bu çerçeve, kadınların yalnızca en yüksek konumdaki eşleri aramaya dirimsel olarak yöneldiğini ileri süren hipergami kavramıyla desteklenir. Bu fikirler birlikte, erkeklerin çoğunun dirimsel olarak gereksizleştiği ve yapısal olarak mağdur edildiği bir dünya görüşü kurar.
İncel forumlarının dil derlemesi ve çözümlemesi, bu çerçevenin topluluk söylemini ne kadar derinden biçimlendirdiğini gösterir. İncelenen iletilerin yaklaşık yüzde 38’i kullanıcıyı haksız bir düzenin edilgen mağduru olarak sunar. Yüzde 28’i ise toplumsal ve dirimsel sonuçlar üzerinde tam güçsüzlük dile getirir. Ayrıca kadınlar sık sık insanlıktan çıkarıcı sözcüklerle anılır; örneğin “foid” gibi ifadeler, onları iradesi olan bireyler olmaktan çıkarıp küçümseme nesnelerine indirger.
Sayısal ortamlar incel sorunu nasıl hızlandırıyor
Ortam göçü ve dağılma etkisi
Avrupa güvenlik kurumlarının karşılaştığı en kalıcı güçlüklerden biri, araştırmacıların “bilgisel sertleşme” dediği olgudur. Ana akım ortamlar incel içeriğini yasakladığında topluluklar incels.is gibi özel forumlara ya da denetimsiz görsel panolara göç eder. Bu daha kapalı alanlarda ılımlı sesler ortadan kalkar ve insanlıktan çıkarıcı söylemin olağanlaşması hızlanır.
Bu dağılma etkisi, içerik denetiminin tek başına zararı azaltmadığını, yalnızca başka yere taşıdığını gösterir. Bu yüzden güvenlik araştırmacıları, platform temelli müdahalelerin kişileri bu alanlara yönelten koşulları ele alan erken aşama önleme yollarıyla birlikte yürütülmesi gerektiğini giderek daha çok vurguluyor.
Yapay zekâ, algoritmalar ve Avrupa’da incel sorunu
AB destekli HATESHIELD projesi, İngilizce, Almanca ve İtalyanca dâhil olmak üzere birçok Avrupa dilinde kadın düşmanı ve saldırgan içeriği saptamak için yapay zekâ kullanıyor. İlk bulgular, 12 yaşındaki ergenlerin bile sosyal medya algoritmaları aracılığıyla sistemli biçimde “manosfer” etkileyicilerine maruz kaldığını gösteriyor. Bu maruz kalma örüntüleri rastlantı değildir; kışkırtıcı içeriği ödüllendiren etkileşim odaklı öneri dizgelerinin ürünüdür.
Ancak aşırıcı topluluklar da yapay zekâyı saldırı amacıyla kullanıyor. Kötü niyetli kişiler, kara hap anlatısını sözde bilimsel bir yetkî görüntüsüyle desteklemek için uydurma grafikler, seçilmiş ekran görüntüleri ve derin sahte içerikler üretiyor. Bu “yapay kanıtlar” eleştirel sayısal okuryazarlığı sınırlı gençler için özellikle inandırıcıdır. Yapay zekâ temelli saptama ile yapay zekâ temelli yönlendirme arasındaki yarış, Avrupa’daki incel tehdidinin artık temel bir özelliğidir.
Avrupa’da ülke ülke örüntüler
Avrupa’da incel etkinliğinin yaygınlığı eşit değildir. En çok etkilenen dört AB üyesi olan Almanya, Fransa, İsveç ve İtalya, ulusal bağlamların biçimlendirdiği ayrı düşünsel nitelikler gösterir. Bu farkları görmek, yerel düzeyde inandırıcı ve etkili önleme yaklaşımları tasarlamak için gereklidir.
Almanya ve incel sorunu kimliğinde etnik sıradüzen
Almanya’da incel söylemi ırksal sıradüzenle güçlü biçimde renklenir. Topluluğun önemli bir bölümü, Alman flört pazarına egemen olduğuna inanılan uzun boylu, beyaz, atletik “Aryan Chad” ülküsüne göre kendilerini dezavantajlı gören etnik azınlık kökenli erkeklerden oluşur. Sonuçta incel kadın düşmanlığı ile ırksal yakınma birleşir; dirimsel belirlenimcilik hem etnik kökene hem fiziksel özelliklere uzanır.
Bu kesişim, Almanya bağlamını uygulayıcılar için özellikle karmaşık kılar. Almanya’da incel köktencileşmesi, bireylerin topluluğa nasıl girdiğini ve orada nasıl kaldığını biçimlendiren ırksal kimlik siyasetiyle birlikte ele alınmadan çözülemez.
Fransa ve feminizme hukuksal direnç
Fransız incel toplulukları düşmanlıklarını devletin kendisine yöneltir. Tekrarlanan bir konu, babalık testlerine ilişkin yasaların eleştirisidir; yandaşlar bunu erkekleri kendilerinden olmayabilecek çocuklara bağlamak üzere tasarlanmış “feminist gündemin” kanıtı olarak gösterir. Bu ulusal bağlamda incel kimliği, erkek hakları devinimleriyle ve kamusal yaşamda geleneksel ataerkil yetkenin aşındığı algısına karşı dirençle yakından birleşir.
Bu yapısal çerçeve, Fransız incel anlatısını belirgin biçimde siyasal kılar. Bu nedenle olguyu yalnızca ruh sağlığı sorunu olarak ele alan müdahaleler, topluluğa bütünlüğünü veren düşünsel boyutu kaçırma eğilimindedir.
İsveç ve ilerici çelişki
İsveç bir çelişki sunar. Dünyanın toplumsal cinsiyet eşitliği en yüksek ülkelerinden biri, aynı zamanda çok etkin bir incel altkültürüne ev sahipliği yapar. İsveç forumlarında ülkenin ilerici normlarına yabancılaşma sıkça dile getirilir. Dikkat çekici biçimde, beyaz İsveçli inceller çoğu kez renkli erkeklerin İsveç flört pazarında daha çekici bulunduğunu iddia eder; bu, Almanya’daki ırksal sıradüzen anlatısının tersidir.
Bu durum, İsveç’te incel köktencileşmesinin esas olarak başarılı feminist siyasaların uygulanmasına karşı bir tepki olarak işlediğini düşündürür. Topluluğun düşmanlığı ataerkil bir düzene değil, böyle bir düzenin yokluğuna yönelir. Bu da diğer ulusal bağlamlardan çok farklı bir önleme çerçevesi gerektirir.
İtalya, göç ve incel kimliği
İtalya’da incel anlatısı göç çevresindeki siyasal tartışmalarla iç içedir. İtalyan inceller, mülteci nüfusların varlığının “flört havuzunu etkilediğini” sık sık ileri sürer ve daha geniş göç karşıtı duyguları incel düşünsel merceğinden geçirir. Ayrıca geleneksel İtalyan centilmenlik ekinine güçlü bir eleştiri vardır; yandaşlara göre bu ekin kadınların algılanan toplumsal değerini yapay biçimde yükseltir ve hipergamik davranışı güçlendirir.
İtalyan örneği, incel düşüncesinin önceden var olan siyasal yakınmaları nasıl içine alıp büyütebildiğini gösterir. Bu yüzden bu bağlamda önleme, yalnızca toplumsal cinsiyet dinamikleriyle değil, göç siyasetiyle de ilgilenmelidir; bu da sosyal çalışmacılar, topluluk önderleri ve siyasa yapıcılar arasında kesimler arası eşgüdüm gerektirir.
Toplumsal ve ekonomik tetikleyiciler ile bölgesel kırılganlık
Yerinden edilme, bunalım ve gençlerin dışlanması
Türkiye’de Kahramanmaraş’taki koşullar, büyük ölçekli bunalımların küçük ölçekte köktencileşme riski nasıl yarattığını gösterir. İl, Geçici Koruma altındaki Suriyeli mültecilerin yoğun olduğu bir bölgedir. Genç Türk erkekleri arasında düşük vasıflı işler, kamu hizmetleri ve toplumsal tanınma için kaynak yarışımı algısı, yakınma temelli kimliklerin bilinen itici güçlerinden biri olan “göreli yoksunluk” duygusunu üretir.
2023 depremleri bu dinamiği yıkıcı biçimde ağırlaştırdı. Konutların, okulların ve toplumsal altyapının yok olması birçok genci tam da incel düşüncesinin geliştiği sayısal alanlarda yalnız bıraktı. Fiziksel sosyalleşme alanları çöktüğünde boşluğu sayısal topluluklar doldurur; bu topluluklar her zaman sağlıklı seçenekler sunmaz.
Toplumsal çöküş incel sorunu nasıl olanaklı kılar
Türkiye’deki mülteciler için Mali Olanak programına ilişkin AB izleme verileri, eğitim erişimi, psikososyal destek ve ekonomik katılım gibi temel koruyucu etkenlerin bölgede ağır baskı altında olduğunu gösterir. Eğitim için Şartlı Nakit Aktarımlarının değeri enflasyonla aşınmıştır. Psikososyal destek, uygulayıcıların da sınırlı etkili olduğunu kabul ettiği telefon temelli biçimlere kaymıştır. Bu arada okul dışında kalan gençlerin sayısı artmıştır.
Bu dizgeler işlemediğinde, genç erkekler sağlıklı toplumsal cinsiyet normlarının modellendiği ve yaşandığı başlıca sosyalleşme alanlarını yitirir. Onların yokluğunda, incel forumları dâhil çevrim içi akran toplulukları dünya görüşü ve kimlik üzerinde baskın etkiye dönüşür. Bu nedenle AB’nin ev sahibi topluluklarda toplumsal ve ekonomik koşulları iyileştirme yüklenimi yalnızca insani bir konu değildir; şiddet içeren aşırılığı önleme ve onunla baş etme bakımından temel bir müdahaledir.
Avrupa’da incel sorunu için gerçekten işe yarayan öneriler
Ön saftaki uygulayıcıları incel sorunu belirtilerini tanıyacak biçimde eğitin
Öğretmenler, sosyal çalışmacılar ve gençlik önderleri, risk altındaki bireylerle en sık ilk temas kuran yetişkinlerdir. Çoğu bugün uyarı işaretlerini tanıyacak söz dağarcığından yoksundur. Onlara “kara hap”, “LDAR” ve “looksmaxxing” gibi incel’e özgü terimleri öğretmek, Avrupa kurumlarının elindeki en ölçeklenebilir erken müdahale aracıdır.
Üstelik bu eğitimin uzun olması gerekmez. Dili bilen uygulayıcılar erken işaret verebilir. Bu erken işaretleme, düşünce kökleşip müdahaleye dirençli hâle gelmeden önce zamanında destek sağlanmasını olanaklı kılar.
Sayısal ortamları doğrudan müdahale etmeden izleyin
İncel çevrim içi alanlarına doğrudan müdahale etmek, üyelerin bu forumları “sayısal evleri” olarak görmesi nedeniyle çoğu kez geri teper. Sansür suçlamalarını tetikler; topluluk da bunu toplumsal zulmün yeni kanıtı olarak kullanır. Daha etkili yaklaşım, çevrim içi tırmanmayı kışkırtmak yerine çevrim dışı müdahale yöntemlerini besleyen sürekli ve uzman izlemdir.
Bu alanları izleyen güvenlik kurumları ve araştırmacılar, topluluğun iç mantığını, gülmecesini, kahramanlarını ve törenlerini anlamanın, geniş kapsamlı platform kesintilerinden çok daha hedefli ve etkili karşı programlama sağladığını ortaya koymuştur.
İncel’e özgü içeriği var olan izlencelere ekleyin
Köktencilik Farkındalık Ağı, tümüyle yeni müdahale çerçeveleri kurmak yerine, incel’e özgü bölümlerin zehirli erkeklik, toplumsal cinsiyete dayalı şiddet ve yakın eş şiddetiyle ilgilenen mevcut izlencelere eklenmesini önerir. Bu izlencelerin hedef kitlelerle kurulu güven ilişkisi, eğitimli kolaylaştırıcıları ve kurumsal desteği vardır.
Var olan bir öğretim izlencesine incel içeriği eklemek, sıfırdan kurmaktan çok daha verimlidir.Ayrıca katılımcılar, bunun dar ya da kenarda kalmış bir konu olmadığını, tanınmış bir toplumsal sorun olduğunu görür. Bu olağanlaştırma, katılıma ilişkin damgayı da azaltır.
Eski topluluk üyelerini güvenilir elçiler olarak görevlendirin
Katılımın önündeki en inatçı engellerden biri, ruh sağlığı desteği aramaya bağlanan damgadır. İncel topluluklarında sağaltım aramak çoğu kez “mavi hap yutmuş” teslimiyet olarak alaya alınır. Bu yüzden standart ruh sağlığı yönlendirmeleri, desteğe en çok gereksinimi olan erkeklere sık sık ulaşamaz.
Destek almayı başarmış ve yaşamını yeniden kurmuş eski incel topluluğu üyeleri, benzersiz ölçüde güvenilir bir karşı ses oluşturur. Onların yetkisi, düşünceyi içeriden yaşamış ve başka bir yolu seçmiş olmalarından gelir. Bu da onları mevcut topluluk üyeleri için dış uzmanlardan ya da kurumsal temsilcilerden çok daha ikna edici kılar.
Çok dilli saptama için yapay zekâ araçlarını kullanın
Avrupa’daki incel etkinliği birçok dile yayılır; bu nedenle el yordamıyla içerik denetimi büyük ölçekte uygulanabilir değildir. HATESHIELD gibi girişimlerle geliştirilen yapay zekâ modelleri, İngilizce, Almanca ve İtalyanca’da kadın düşmanı içeriği saptamada güçlü sonuçlar vermiştir. Diller arası aktarım yetenekleri, saptamayı daha az kaynaklı Avrupa dil pazarlarına da genişletir.
Bu araçlara yatırım, tek seferlik bir araştırma tasarısı değil, altyapı olarak görülmelidir. İncel topluluklarının evrilme, terimlerini uyarlama ve platformlar arasında göç etme hızı, saptama dizgelerinin sürekli güncellenmesini ve yeni dil örüntülerine neredeyse gerçek zamanlı yanıt vermesini gerektirir.
Yüzey belirtileri yerine kök nedenleri ele alın
Sayısal ortam yasakları ve içerik kaldırmaları görünür buzdağının ucunu ele alır. İncel düşüncesini çekici kılan koşullar olan toplumsal yalnızlık, ekonomik güvencesizlik, eğitimden dışlanma ve yetişkinliğe uzanan gerçekçi yolların yokluğu yapısal karşılıklar gerektirir. Konut siyasası, genç istihdam izlenceleri ve erişilebilir ruh sağlığı hizmetleri doğrudan ilgilidir.
Nitekim AB’nin Türkiye bunalımına ilişkin kendi çözümlemesi bu noktayı açıkça ortaya koyar. Risk altındaki genç toplulukların toplumsal ve ekonomik koşullarını desteklemek bir önleme yöntemidir. Bu yalnızca insani bir yükümlülük değildir.
Bunalımdan etkilenen bölgelerde toplumsal dengeyi önceleyin
Kahramanmaraş örneği, koruyucu toplumsal altyapı çöktüğünde köktencileşme riskinin ne kadar hızlı yükselebileceğini anlamak için bir modeldir. Afet yanıtı, mülteci desteği ya da ekonomik dengeleme yoluyla bunalımdan etkilenen bölgeleri destekleyen Avrupa kurumları, köktencileşme risk değerlendirmesini standart izleme çerçevelerine eklemelidir.
Özellikle okul dışı genç oranlarının artması, psikososyal destek erişiminin düşmesi ve genç erkekler arasında sayısal yalnızlığın çoğalması gibi göstergeler önleyici katılımı tetiklemelidir. Bu riski erken yakalamak, her anlamda, olay sonrası yanıt vermekten kat kat daha az maliyetlidir.
İncel Sorunu olgusunu benzetmelerle anlamak
Kirlenmiş kuyu
Tek su kaynağı yavaş yavaş kirlenen bir köy düşünün. Başta değişim fark edilmez; su çoğunlukla normal görünür ve normal tat verir. İnsanlar görünür biçimde hastalandığında kirlenme bütün dağıtım zincirine yayılmıştır ve zarar büyüktür. Tek bir kova kirli suyu atmak hiçbir şeyi çözmez.
İncel köktencileşmesi de böyle işler. Platform yasakları tek tek kovaları kaldırır. Ancak kirliliğin asıl kaynağı olan toplumsal yalnızlık, kadın düşmanı çerçeveler ve sağlıklı topluluk seçeneklerinin yokluğu kaynağı beslemeye devam eder. Etkili müdahale, kovayı atmak değil kuyuyu temizlemektir.
Borç sarmalı
Baskı altında küçük bir borç alan, sonra her ay faizin borcu kapatmayı zorlaştırdığını gören bir kişiyi düşünün. Büyüyen sorunu kabul etmek yerine faizi karşılamak için daha çok borçlanır; sonunda borç yalnızca bir akçalı durum değil, bir kimlik hâline gelir. Bu noktada ilk borcu ödemek neredeyse önemsiz görünür. Bütün dünya görüşü sarmalı yönetmek üzere yeniden düzenlenmiştir.
Kara hap da benzer biçimde işler. Reddedilme ya da yalnızlığa verilen acı dolu tepki olarak başlayan şey, anlatıyı doğrulayan her forum iletisiyle duygusal “faiz” biriktirir. Sonunda başlangıçtaki sıkıntı kaynağı ikincil hâle gelir. Düşünce, kimliğin kendisine dönüşür. Standart bilişsel müdahalelerin ileri aşamalarda çoğu kez başarısız olmasının nedeni budur; ilk borcu ele alırlar, onun yarattığı sarmalı değil.
Yankı odası olarak yinelenen ayna
Duvarları aynalarla kaplı bir odaya girdiğinizi düşünün. Yansımanız her açıdan büyütülür ve size tekrar tekrar döner. Yeni bilgi içeri girmez. Gördüğünüz tek şey kendinizdir, çoğaltılmış hâlde. Orada ne kadar uzun kalırsanız, bu yinelenen yansıma o kadar olağan gelmeye başlar.
İncel forumları tam olarak budur; yinelenen aynalar. Her ileti dünya görüşünü doğrular. Her yeni üye bir başka yansıma ekler. En önemlisi, “burada başka bir bakış açısı var” diye işaretlenmiş bir çıkış kapısı yoktur. Bu alanların yapısı sorgulamak için değil, pekiştirmek için kurulmuştur. Bu yapıyı anlamak, ayrılmanın neden ruhsal açıdan bu kadar zor olduğunu anlamanın başlangıç noktasıdır; kullanıcı ayrılmak istese bile.
Avrupa’da incel sorunu hakkında sık sorulan sorular
İncel sorunu nedir?
Avrupa’da incel köktencileşmesi, çoğunlukla heteroseksüel genç erkeklerin romantik ve toplumsal reddedilme deneyimleri çevresinde örgütlenen çevrim içi topluluklarda giderek daha uç bir kadın düşmanı dünya görüşünü benimsemesi sürecidir. Bu düşünce, edilgen hiççilikten kadınlara yönelik şiddeti açıkça savunmaya kadar uzanır.
Avrupa araştırmaları bu olguyu birçok üye devlette belgeleyerek, onu başka köktencileşme yollarıyla kesişen ve ön saftaki uygulayıcılar ile siyasa yapıcılar için ayrı önleme güçlükleri doğuran toplumsal cinsiyete dayalı bir aşırılık biçimi olarak tanımlamıştır.
Hangi Avrupa ülkelerinde incel etkinliği en yüksektir?
Büyük incel forumlarındaki ileti hacimlerini inceleyen araştırmalar, Almanya, Fransa, İsveç ve İtalya’yı incel etkinliğinin en belirgin yoğunlaştığı AB üye ülkeleri olarak gösterir. Bununla birlikte, her ülke bu olguyu aynı biçimde yaşamaz; tersine, her biri ayrı bir düşünsel nitelik sergiler. Örneğin Almanya’da ırksal sıradüzen öne çıkarken, Fransa’da hukuksal ve yapısal yakınmalar belirginleşir. Buna karşılık İsveç’te incel söylemi ilerici normlara tepki üzerinden biçimlenir. İtalya’da ise bu söylem, göç siyaseti ve geleneksel ekin eleştirisiyle iç içe geçer.
Toplumsal ve ekonomik baskı incel sorunu için nasıl katkı verir?
Toplumsal ve ekonomik baskı, düzenli iş, akçalı bağımsızlık ve güvenli ilişkiler gibi yetişkinliğin geleneksel basamaklarını ortadan kaldırarak incel köktencileşmesine katkı verir. Bu basamaklar, hiççi düşüncelere karşı tampon görevi görür. Genç erkekler kendi denetimleri dışındaki yapısal nedenlerle bu basamaklara ulaşamadıklarında kara hap anlatısı hem mantıklı hem de kendi içinde tutarlı görünen bir açıklama çerçevesi sunar.
Ayrıca, AB’nin Kahramanmaraş dâhil bunalımdan etkilenen bölgelere ilişkin izlemeleri, eğitim kesintisi, psikososyal destek boşlukları ve çöken toplumsal dizgeler tarafından geride bırakıldığını hisseden genç erkekler arasında artan köktencileşme kırılganlığı arasındaki doğrudan bağı gösterir.
Yapay zekâ incel içeriğinin saptanmasında nasıl bir rol oynar?
Yapay zekâ, Avrupa dillerinde incel içeriğini büyük ölçekte saptamada giderek büyüyen ve önemli bir rol oynar. Avrupa Araştırma Konseyi tarafından desteklenen HATESHIELD projesi, İngilizce, Almanca ve İtalyanca’da kadın düşmanı ve saldırgan içeriği belirleyebilen çok dilli modeller geliştirmiştir. Diller arası yetenekler, sınırlı eğitim verisi bulunan diğer Avrupa dil pazarlarına da uzanır.
Bu modeller, yapay zekâ denetim araçlarının hassas kimlik terimleri içeren meşru içerikleri yanlışlıkla işaretlememesini sağlamak için karşıt eğitim yöntemlerini de içerir. Hızla değişen topluluk terminolojisinin ve platformlar arası göç örüntülerinin önünde kalabilmek için bu araştırmaya sürekli yatırım yapılması zorunludur.
Uygulayıcılar incel sorunu erken uyarı işaretlerini tanıması
Uygulayıcılar, topluluğa özgü terimleri öğrenerek incel sorunu erken uyarı işaretlerini tanıyabilir. “Kara hap”, “looksmaxxing”, “LDAR”, “foid” ve “Chad” gibi terimler, incel düşüncesine maruz kalmayı ya da onu benimsemeyi gösterir. Uygulayıcılar bu terimleri topluluk dışında kolayca tanıyamaz; bu yüzden kurumlar, uygulayıcıları bu söz varlığı konusunda eğitmelidir.
Ek uyarı işaretleri arasında artan toplumsal çekilme, romantik sonuçlara ilişkin dirimsel belirlenimcilik inancı, bilimsel gerçek gibi sunulan aşırı kadın düşmanı ifadeler ve yüreklendirme ya da güvenceye direnç gösteren yaygın, yazgıcı umutsuzluk duygusu bulunur.
İncel düşüncesinde “kara hap” nedir?
“Kara hap”, incel düşünsel gelişiminin en uç aşamasıdır. Fiziksel çekiciliğin kalıtımsal olarak belirlendiğini ve hiçbir kişisel gelişimin, sağaltımın ya da toplumsal değişimin bir erkeğin romantik olanaklarını değiştiremeyeceğini ileri sürer.Bu hiççi anlayış, acıyı değişmez sayar ve kişinin yazgısına bağlar.
Kara hap müdahaleye özellikle dirençlidir; çünkü her karşı anlatıyı baştan geçersiz kılar. Değişimin olanaklı olduğunu savunursanız, kara hap topluluğu bu savı “mavi haplı” cehalet olarak sınıflandırır. Bu döngüsel mantık, standart bilişsel davranışçı yaklaşımların derin biçimde köktencileşmiş bireylerde çoğu kez başarısız olmasının temel nedenlerinden biridir.
AB incel sorunu ile nasıl mücadele eder?
AB, incel sorunu araştırma yatırımı, uygulayıcı eğitimi ve siyasa eşgüdümünün birleşimiyle mücadele eder. Köktencilik Farkındalık Ağı ön saftaki uygulayıcılara kanıta dayalı yol gösterirken, HATESHIELD gibi girişimler saptama güçlüğüne yapay zekâ temelli araçlarla yanıt verir. Avrupa Komisyonu ayrıca üye devletler arasında siyasa yapıcıları ve araştırmacıları buluşturmak için Köktencileşmenin Önlenmesi AB Bilgi Merkezi’ni başlatmıştır.
Bu arada, AB’nin genel yaklaşımı, Sayısal Hizmetler Yasası’nın ele aldığı radikalleşmiş içeriğe “karşı koymak” ile bu içeriği çekici kılan temel kırılganlıkları “önlemek” arasında ayrım yapar. Belirtilen yön, önlemeye doğrudur; çünkü erken aşama toplumsal yatırımın, geç aşama içerik kaldırmadan uzun vadede daha etkili olduğu kabul edilmektedir.
Sonuç
Sonuç olarak, Avrupa’da incel sorunu ne geçici bir eğilim ne de kenarda kalmış bir meraktır. Sayısal büyütme, yapısal kadın düşmanlığı ve toplumsal-ekonomik güvencesizlik bu sorunu besliyor; bu sorun, ülkelerarası güvenliği ve halk sağlığını tehdit ediyor. Almanya, Fransa, İsveç ve İtalya bu sorunun merkezindedir; başarısız oldukları için değil, köktencileşme koşullarının bulunduğu ve bazı durumlarda büyüdüğü, büyük ve sayısal olarak bağlantılı toplumlar oldukları için.
Araştırma açıktır ve araçlar vardır. Uzmanlar, yapay zekâ destekli saptama araçları, uygulayıcı eğitimi, eski üye deneyimleri ve erken toplumsal yatırımlarla sorunu önlüyor. Potansiyeli etkiye dönüştüren şey, bu yaklaşımları büyük ölçekte fonlama ve eşgüdümleme yönündeki siyasal iradedir. Avrupa Birliği’nin kurumsal kapasitesi ve çözümleme çerçeveleri vardır. Sonraki adım uygulamadır; bekleyemez.
Kaynaklar
Europol. (2024). Incel online communities, violence, and the construction of collective victimhood. https://www.europol.europa.eu/cms/sites/default/files/documents/ECTC_AN_2024_conference_Emilia_Lounela.PDF
European Commission. (n.d.). The incel phenomenon: Structures, narratives, and challenges. https://ec.europa.eu/newsroom/home/items/920370/en
Radicalisation Awareness Network. (2021, October). Incels: A first scan of the phenomenon (in the EU) and its relevance and challenges for P/CVE. European Commission. https://home-affairs.ec.europa.eu/system/files/2021-10/ran_incels_first_scan_of_phenomen_and_relevance_challenges_for_p-cve_202110_en.pdf
Radicalisation Awareness Network. (2021, August). The incel phenomenon: Exploring internal and external issues around involuntary celibates. European Commission. https://home-affairs.ec.europa.eu/system/files/2021-08/ran_cn_incel_phenomenon_20210803_en.pdf
Radicalisation Awareness Network. (2021, February). Violent incels and challenges for P/CVE. European Commission. https://home-affairs.ec.europa.eu/system/files/2021-04/ran_small-scale_violent_incels_and_challenges_for_p-cve_25022021_en.pdf
European Commission. (n.d.). Theory of change — Facility for Refugees in Turkey. https://enlargement.ec.europa.eu/document/download/99c1bfa3-1853-42ff-ae3b-59622f7bdab1_en
European Commission. (2023). Results framework — Monitoring report No. 12. https://enlargement.ec.europa.eu/system/files/2023-12/12th%20FMR.pdf
European Commission. (2021). 2nd reporting cycle — Facility for Refugees in Turkey monitoring report. https://enlargement.ec.europa.eu/system/files/2021-10/1st%20FMR.pdf
European Commission. (2022). Monitoring report No. 8. https://enlargement.ec.europa.eu/system/files/2022-01/8th%20FMR_Vol.1.pdf
Europol. (2024). Incel online communities, violence, and the construction of collective victimhood. https://www.europol.europa.eu/publications-events/publications/incel-online-communities-violence-and-construction-of-collective-victimhood
European Research Council. (n.d.). HATESHIELD: Understanding the psychology of the manosphere and how to counter it. CORDIS. https://cordis.europa.eu/project/id/101169578
European Parliament. (2026). Women’s rights and democracy: Combatting stereotypes, disinformation, violence in the digital age. https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2026/785000/IUST_BRI(2026)785000_EN.pdf
Manne, K., & Richardson, L. (2025). Ressentiment in the manosphere: Conceptions of morality and avenues for resistance in the incel hatred pipeline. Social Sciences, 9(2), 36. https://www.mdpi.com/2409-9287/9/2/36
Radicalisation Awareness Network. (2021). Incels: A first scan of the phenomenon (in the EU) and its relevance and challenges for P/CVE. European Commission. https://home-affairs.ec.europa.eu/whats-new/publications/incels-first-scan-phenomenon-eu-and-its-relevance-and-challenges-pcve-october-2021_en
Radicalisation Awareness Network. (n.d.). Radicalisation Awareness Network. European Commission. https://home-affairs.ec.europa.eu/networks/radicalisation-awareness-network-ran_en
